Pojęcie diagnozowania w środowisku coachingowym kojarzone jest z wyjściem poza ramy profesjonalnego coachingu, gdyż utożsamiane jest z szufladkowaniem, ocenianiem, kategoryzowaniem, a w konsekwencji widzeniem klienta przez pryzmat etykiety… Czy tak jest naprawdę? 

Czym jest diagnoza?

Z pojęciem diagnozowania, a raczej „konceptualizacji” (pojęcie głównie wykorzystywane w procesach psychoterapeutycznych) spotykamy się w swojej codziennej praktyce psychoterapeutycznej, ale również i coachingowej. Tutaj ważne jest rozróżnienie między rodzajami diagnozy. Zwykle myśląc o diagnozie mamy na myśli diagnozę nozologiczną, czyli określającą rodzaj jednostki chorobowej, na jaką cierpi dana osoba. Ale istnieją też inne rodzaje diagnozy, bliższe używanemu przez nas pojęciu konceptualizacji – czyli diagnozowanie nie samej osoby, a problemu przez nią zgłaszanego.  Taki rodzaj diagnozy zwiąże się z uwzględnieniem możliwie szerokiego zakresu informacji, w celu jak najlepszego zrozumienia obecnej sytuacji klienta i jego problemów. Jest to proces dynamiczny, ponieważ diagnoza problemu to zbiór hipotez, które w trakcie procesu są weryfikowane i mogą ulegać zmianom. 

Diagnoza w coachingu

To, do czego chcemy zaprosić innych specjalistów, to do formułowania możliwie szerokiego obrazu wyzwania klienta, na podstawie dostarczonych przez niego danych. Tworzenie takiego modelu wspólnie z klientem, pozwala mu lepiej zrozumieć naturę wyzwania/celu, wzmacnia motywację i ułatwia klientowi podejmowanie trafniejszych decyzji. Dla specjalisty przeprowadzenie takiej diagnozy pomaga przewidzieć trudności w procesie rozwojowym, dobrać lepiej proponowane techniki, czy wykorzystywane interwencje. Warto podkreślić, że służy też zauważeniu, na ile forma pomocy,  którą wybrał klient jest odpowiednia i czy jednak nie powinien skorzystać z innej formy wsparcia.

Stawiając hipotezy zwracamy szczególną uwagę na:

– przyczyny zgłaszanych problemów,

– sytuacje wywołujące problem,

– mechanizmy podtrzymujące dane funkcjonowanie klienta,

– to w jaki sposób klient interpretuje i przeżywa swoją rzeczywistość, 

– oraz wpływ  jaki to wszystko może mieć na jego zachowanie – czyli konsekwencje.

To, do czego zapraszamy na naszych warsztatach specjalistów, to do przyzwolenia sobie na „diagnozowanie” klientów. Cudzysłów użyty jest celowo, bo mamy na myśli możliwie szerokie ujęcie funkcjonowania i raczej diagnozę problemu niż osoby.

Poniżej przedstawiamy opracowane przez nas rozróżnienie między obszarami, które mogą być brane pod uwagę w diagnozie przez coachów i innych specjalistów, a obszarami, które są konceptualizowane w trakcie procesów psychoterapeutycznych. Obszary te dotyczą:

Jednym z najważniejszych celów procesów rozwojowych jest poszerzanie świadomości, a co za tym idzie możliwość stworzenia sobie przez klienta takich warunków, aby mógł bardziej odpowiedzialnie realizować założone cele. Nie mniej jednak trudno jest odpowiednio wspierać w tym klienta, kiedy sami nie mamy zbudowanego możliwie szerokiego postrzegania jego funkcjonowania. W procesach rozwojowych oddziałujemy poprzez zadawanie pytań, za którymi zawsze kryją się nasze mniejsze lub większe cele i hipotezy. Najważniejszym celem jest zawsze stworzenie takich warunków, aby klient miał dostępną jak największą świadomość siebie i swoich działań oraz możliwych konsekwencji tych działań. Będziemy zdecydowanie skuteczniejsi w realizacji tego celu, jeśli poświęcimy czas i energię m.in. na zbudowanie dobrej diagnozy (konceptualizacji) problemu klienta, aby móc efektywniej projektować prowadzone przez nas procesy.

W kolejnym wpisie pokażemy, jak można wykorzystać wiedzę z psychologii dotyczącą różnych modeli rozwojowych czy modeli funkcjonowania człowieka, m. in. w celu poszerzania spojrzenia na naszego klienta.

Zainteresowanych tematem granic coachingu i innych form pomocy, odsyłamy też po dodatkowe informacje do webinaru Aleksandry dla portalu Coaching w Polsce pt. Granice coachingu – coaching a psychologiczne formy pomocy.